Page images
PDF
EPUB

nouerant, extemplo corrigebant. Tem. pore fat longo mos quidam non vsque adeo probandus obtinuit , vt quisque poftulaca sua coram rege voce depromeret, ac hic viciffim quafi ex ftapede responsa sua pariter voce redderet : verum consuetudinem hanc inofficiosam, multisque fraudibus, ac deceptionibus obnoxiam fapienter fuftulit Bela III. institutis ad aulae Bizantinae mo. rem precum ministris, qui subditorum petitio. nes in scriptum relatas regi exhiberent, atque ab eodem poft maturam deliberationem scripto pariter responsa acciperent, querulantibus consignanda (a). Regem , Hunga-, riam peragrantem, cancellarii figillo inftructi, atque notarii , seu scribae regii fequi Solebant: aderant praecerea in eiusdem comitatu nonnulli antiftites, et regni primores non folum honoris ; verum etiam confilii fug: gerendi caufa : multa profecto negotia his il itineribus confecta sunt, vt diplomata regia tot diuersis olim locis data ceitantur, Literis porro regiis, atque priuilegiis non o mnium, vt pofterius inos inualuit, antistitum, regnique baronum nomina adscribi folebant; sed eorum tantummodo, qui cum praesentes, ac regiae gratiae quafi teftes aderant (b): id quod maximam parit hodie dillicul,

(a) Chronicon Turorzii cap. LXIX, (b) luuat rem exeinplis illustrare: Colomanni regis

diploma A. IIII Arbensi in Dalmatia ecclesiae da. tuin ita concludit, per manus venerab. Laurentii Strigon, archiepiscopi . : • ex concessione Colo.

H

tatem illis, qui in vetuftioris aeui episcoporum, et baronum serie, ex diplomatum clau. fulis texenda, decüdant. Cum domi fuae, vie delicet Albae regiae, aut Budae reges noftri degebant, cunctis de rebus, atque negotiis, quin etiam de vulgi rumoribus, qui e vicinis interdum prouinciis in Hungariam adferebantur, per limitum praefectos, perque parochianos comites, quam creberrime, et ce. lerrime edoceri folebant. Hunc in finem fin

manni regis, in praefentia suorum episcoporum
ac coinitum, quorum nomina haec sunt: Marcelli
Vaciensis episcopi et cet. comituin vero Ioannis
palatini comitis et cet. apud Lucium Lib. III.
cap. IV. Itein Belae II. lacro monti Pannoniae
A 1137 datuin cun hac clausula : impressionen
vero regalis inaginis per Ioannem notariuin feci
apponi, alignatis testibus veritatis, quorum haec
funt noinina : Felicianus archiep. Petrus Bespri-
mien. ep. Paulus Laurin. ep. Fauzal palat. coines,
Georgius coines, Vemold coines, et alii quam-
plures ministri nostri. In vindiciis diploinatis S.
Stephani cl. Patris Chryfoftomi Nouak 0. S. B.
pag. 109. Denique eiusdein Bclae II. ecclefiae
Domnöfiensi A. 1138 datuin, quod fic definit: ex
ore Belae regis, et Helenae reginae, et omniuin
episcoporum. Scilicet : Feliciani archiepiscopi
Strigon. Pauli ep. Iaurin. Petri ep. Vesprim. Mar-
charii ep. Quinque-ecclel. Marcellini ep. Vaeiens.
Beskei ep. Chanad. Valterii ep. Varad. Kathapani
praepof. Alben. et omnium comitum, quos tinc
adelle contigit.. Scilicet Fuzol praefecti arcis, id est
palarii comitis Bihariensis. Matthaei comitis nouae
ciuitatis Viuár. Martini comitis Szalad. et alio-
rum plurimorum nobilium, Apud cl. Schmitt in
episcopis Agrien. Tom, I. pag. 64.

[ocr errors]

gulis in comitatibus e liberis hominibus delecti fuere cursores , atque nuncii publici, qui comitum parochianorum nuncia , et literas ad aulam perferrent. Curforibus his in itinere constitutis potestas fuit , quorumcumque reperillent, equos, non tamen vltra vnam stationem, abducendi.

Soli sacerdotes aut ad ecclefiam, vel episcopuin vel denique comitem parochianum euntes ab hoc incommodo erant liberi. Praeterea singulis in comitatibus defignati fuere quidam, qui ab omni alio onere eximii, equos megales, aut exercituales dictos domi fuae, proprioque sumtu aluere; equi hi non regi folum, cum in comitatu verfabatur, praesto aderant; verum etiam publicorum nunciorum vsibus deferuiebant:quod. fi idmodi equus feruiendum inter fato perierat, ex aerario regio damnum illius domino farciebatur (a). Haec igitur olim fuere media, per quae reges noftri omnium, quae quacuinque demum in regni parte aut agebantur , aut ferebantur, facti fuere conscii: et prouide fane; nihil enim summis imperantibus magis vtile, aut neceffarium eft, ac omnium omnino, non folum quae fiunt; verum etiam, quae communi rumore circumferuntur, habere notitiam. Etsi porro maiestas omnis refidebat in rege, vtebatur nihilominus consiliis senatus regalis, quem D. Stephanus inftituit, ac e grauibus, senibus,

(a) S. Ladislai decret. lib. III. cap. XIV, et XXVIII. Colomanni decret, lib. I. cap. XXXVI.

[ocr errors][ocr errors]

que utriusque ordinis viris constare voluit ca). Senatores hi regii etiam ministri regis appellari consueuerunt. Accidit tamen interdum, vt reges aliqui vnicum ex his fibi delegerint, cui ita addictas habuere aures, vt reliquorum consilia ne audire quidem sus. tinuerint: quae regum in vnico homine fi. ducia , quid mali Hungariae attulerit, ex Petri, Salamonis, et Andreae II. regum historia clarius elucescet. Ceterum cum regali Senatu de rebus ad communem regui salutem spectantibus, de bello indicendo, aut foederibus fauciendis, consultationes habebantur. Si quando autem nouae leges toti regno di. ccandae, atque promulgandae erant, tuin enim vero vniuersi ordines regni, ac ipsi adeo plebis seniores ad generalia regni comitia euocari folebant (b). Haec porro non in campis, vt pallim vulgus existimat , celebrata olim funt, fed in frequentioribus ciuitatibus, amplo infuper territorio, et pascuo, tot equis, et iumentis, quibus regnicolae eo deuecti sunt, alendis idoneo instructis. Veterum regum decreta fatis indicant comitia Albae regiae, Pestini, Strigonii, Aradini, Tolnae, Szegedini , atque Batsini fuilfe habita (c). Primus omnium in campis

(a) S. Stephani decret. lib. I. cap. VII. Lib. II.

cap. XIV. X. X et XXXV. (1Chronicon Turotzii parte II. cap. XLVI. (c) Llice decreta regun antiquoruin in codice iu.

ris patrii.

Rakofienfibus conuentus fuit A. 1308. pro 1308 Caroli Roberti regis electione : cum enim regnum omne in duas diuisum eller factiones; vt pars altera impense faueret Carolo: acriter ex aduerfo obftaret altera, neutra tutum putauit, fe fe Pestinensis ciuitatis moenibus con-. cludere. Ex eo quidem tempore aliquoties regni ordines in planitie Rakotienfi conuenere; sed fere tum, cum Hungaria tota domefticis diffidiis, et factionibus in partes scilla fuit. Illud praeterea quasi ex transitu hic af. firmare poffumus, tum demum florentissimam fuille Hungariam, cum rariora erant comi. tia , quod nulla fere fuerant vulnera, quae hoc medio curari oportuillet. Poftquam autem Hungaria lenta iam tabe confumta, ad tumulum properabat ; tum enim vero fingulis trienniis, bienniis, ac etiam quotannis comitia indici placuit: id quod sub Vladislao II. Ludouico Il. Ferdinando I. ac Rudolpho imperatore obferuatum fuille vel eorum decreta oftendunt. Ex his fatis opinor intelligent lectores noftri , quae olim in Hungaria obtinueric gubernandi ratio exterior. Quibus porro placitis, atque principiis reges quidam rem Hungaricam constabilire, altiusque prouehere studuerint, ex eorumdem historia pronum erit intelligere.

Eo quidem plerosque video collimalle, vt quamplurimos populos, atque prouincias facrae coronae fuae subiugarent, veteribusque ciculis nouos rursus adiungerent; verum multis prudentia, multis defuit felicitas, vt ea, quae a decefforibus fuis acceperant, aut quae ipli

« PreviousContinue »