Page images
PDF
EPUB

virtute sua pepererant, successoribus transcri: berent. Vnde taedio nos affici oportebit, cum legerimus, Moldauos, Walachos, Ser. uios, Russos, aliosque vicinos populos intra paucorum annorum fpatium, mira rerum, et temporum viciffitudine, iam facrae coronae clientes , atque tributarios; iam excuffo iu. go formidandos Hungaris hoftes euafille.

$. XIV.

Res oeconomica.

[ocr errors]

Veterum Hungariae regum oeconomiam adumbraturi, illud iam in limine monendum habemus, non id nos agere, vt redditus re. gios accurate definiamus; fatis itaque nos praestitisse arbitrabimur , fi praecipuos, vnde illi profluebant, fontes indicauerimus Pri. mus prouentuum regiorum fons fuit regiae domus Arpadianae patrimonium: alibi iam a nobis infinuatum eft, in communi illa duces inter , atque milites Hungaros partitione, ditionem aliquam prae reliquis delectam, familiaeque fuae ducali per Arpadum peculiariter fuifle attributam ; magna illa haud dubie, ac imperantis domus amplitudini , atque dignitati par fuit : etfi , quibus circumscripta fuerit limitibus , ignoremus: fiquis coniecturae, grauibus rationum momentis subnixae, locus eft, videtur patrimonium hoc e Strigonienfi, Pilisiensi, Pestinensi, Albensi, Veszprimnienfi, Comaroiniensi, Tolnensi, Baranyiensi

,

Mofonienfi, et e laurinensi prouinciis fuisse conflatum. Illud certum vtique exploratum. que est, duces poftros, ac poftea reges Stris gonii, Albae regiae, ac V'eterobudae , peculiare habuille domicilium: in quarum vicipia, perampla elle oportuit bona, vnde culia Dae regiae necesitatibus profpiceretur. Infulam magnam Tsepeliam multis per Arpadum ducem excultam aedificis, educandis ducalibus equis fpeciatim destinatam, ex anonymo Belae notario difcimus (a). Vduarnicos, 2C cuiusuis generis aulae famulantium popu. los in Transdanubiana potissimum Hungaria habitaffe, alias iam oftendimus (b). Denique in bac, quam mox descripfimus, Hungariae portione Strigonienfem archiepiscopatum; Episcopatus item Colocensem, VacienSem, Weszprimiensem, Quinque - ecclefienfem et Taurinensem, complures praeterea et abbatias, et praepofituras D. Stepbanum regem erexisse, opimisque redditibus, et latifundiis, de propriis vtique bonis, dotafle, nulla eget probatione.

Hic igitur parte aliqua poffeffionum ,

terrarum, ac praediorum, inter milites, qui fpeciatim Arpadi signa sequebantur , atque praetoriani dici poffunt, diftributa; cetera regio oinnis, in regnantis domus Arpadiavae ius, proprietatemque conceflit: vnde non contemnenda obuenille emolumenta, e fertilitate foli , opportunoque ad

(a) Anonymus cap. XLIV.
(6) Vide superius.fi VIII. :.

quaeftum faciendum fitu, arbitrari licet. II. fons reddituum paulo copiofior fuit, e bonis castrorum comicatentium. Quamuis enim primi expeditionis duces, et milites amplissimas terras, atque pofleffiones pro meritorum , dignitatisque ratione fingulis in prouinciis ab Arpado duce acceperint; caîtrum nihilominus illud, a quo comitatus fuam traxit appellationem, idoneo territorio, villis item, terris, ac praediis instructum summi imperantis iuribus reseruatum fuit. Ex anonymi Belae regis notarii non vno loco clare eruitur , huiusmodi castra cum comic tatus bonore, siue praefectura, primorum ducum fidei , et curae credi, non item bonorum instar donari consueuille (a). Castra haec ducibus, regibusque regnum obeuntibus hofpitium, bona autem victum praebebant : vt neceffe minime fuerit, ad priuatorum nobilium aedes diuertere, atque eos per

(2) Cap. XVIII. Dux, inquit anonymus, pro benefi.

cio fuo Borsum in eodem caftro Borsod, comitern conftituit, et totam curam illius partis fibi condo. nauit, id est cominisit. cap. XXXVII Dux Arpad Hubam fecit comitem Nitrienses, et aliorum castrorum; er dedit illi terram propriam iuxta fluuium Zirnam usque ad filuam Tur foc. En ot comitatus honorem a bonoruin collatione distinguit. Denique cap. LII. Tunc dux Usubo patri Zolonk dedit caftrum Wesprim cum omnibus appendiciis fuis, et Velouquio dedit comitatum de Zarand Nondum neinpe tuin Vesprimjensis comitatus erat, vt plures alii, serius per sanctumn Stephanum instituti,

hanc hospitalitatem ad egeftatem redige. re (a). Eadem haec caftra militum praesidio communita , comitatum omnem in officio continebant, praecipuumque erant fecuritatis demefticae fundamentum. Sistema istud tum etiam, cum D. Stephanus nouam monarchiae formam Hungaris defcripfit, retentum , ac facis diu ftudiofe conferuatum fuit , vt adeo fidenter afferamus, in promptu effe diplomata, quibus ad liquidum demonftretur , pleraque comitatuum castra, quae labente aetate ex regum munificencia in priuatorum, tam praelatorum, quam magnatum ius, ac proprietatem transiere, adhuc tertio decimo Chrifti feculo iuris fuille regii. Ex castrorum horum terris, praediis ac poffeffionibus, multas reges noftri abbatias, praepofituras, et coenobia quouis aeuo fundarunt, ex iisdem bene de le, et patria meritis viris donationes fecerunt. Quae quidem regum liberalitas paulo vlterius progrella fuit , cum non iam portiones ex territorio castri, fed ipfa adeo castra, cuin terris eo fpectantibus , inter clientes diftribuere coeperant : quo factum denique, vt multi ex priuatis ad fummas opes peruenerint; dum interea reges praecipuo reddituum suorum fonte dissipato ad egeftatem sunt redacti. Sensic hoc Hun.

(a) In literis Andreae II. A. 1234 daris cauetur

ne rex, regina, filii, aut aulici ad nobilium domos diverterent, neue quidquant ab eis, nifi pararo aere. lolucuin, pro usu suo acciperent. Annalibus regum Hung. ad hunc annum pag. 234,

In

garia potiffimum fub Vladislao II. rege et egentislimo, et alienis nominibus vltra vires

grauato: quapropter in generalibus regni co1514. mitiis A. 1514. celebratis, bona quaedam

ex multis delecta sunr, quae deinceps nefas foret, quacumque de caufa alienare (a), Ceterum quamdiu dispersa haec per fingulos comitatus caftri bona in regum erant poteftate, non exigui profecto census erant vtilitates, inde obuenire folitae : in his etenim omnis generis pecorum et pecudum, equorum, boum, ac porcorum regalium greges ali confueuerunt (b): hinc fruges, et vina colligebantur , census denique a colonis, atque fubditis caftro regio praeftabatur : quae omnia , quoniam parochiani comites pro rege procurabant, tertia census huius pars eisdem concella fuit (c). !II. commemorari meri. to debent amplissimae cum in Hungaria; cum in Transfiluania plagae, quae terrae regales dicebantur, ad quas incolendas subinde Siculorum , Cumanorum, Iazygum, Saxonumque

CO

(a) Vladislai II. decret. - VIL. art. I. et sequ.
(6) Bullae aureae Andreae II. art. XV. XXII. et

XXIX.
(c) Ibidein art. XXIX, Comites jure comitatus fui

tantum fruantur, cetera ad regem pertinentia cibriones, ex Hungarico tsöbör, quod vrnam significat, tributa, boues, et duas partes caftrorum rex obtineat,

Eadem fere ad verbum repetuntur in aliis Andreae II. literis A. 1234 in Annal, reg. Hung. pag. 235,

« PreviousContinue »