Page images
PDF
EPUB

demia, quae circum A. '1477. coepit , tam 1477. firmas Mathia rege imperante egit radices, vt etiam poft eius obitum , fub Vladislao et Ludouico 'II. Alorere non defierit (a); porro etiam aetatem latura , nisi Ottomanni occu. pata

Buda , ac euaftata subin pociore Hungariae parte, profefforibus vna atque discipulis profligatis, fcholis euerfis, omnia literarum adminicula e regno eliminaffent. Tristillimam rei literariae ruinam paulo poft fentire coepit Hungaria , ac imprimis ecclesia Ca. tholica. Cum enim longa annorum serie nullae essent scholae , nulli literarum magiftri, factum imprimis , vt potentiores viri filios, aut clientes suos ad Germaniae academias , reformationem iam amplexas, ftudiorum causa mittere cogerentur : vnde infignem quidem doctrinam, at vna contraria auitae fidei Catholicae dogmata in patriam illi retulere. Demortuis,

Demortuis , aut occifis per Turcas parochis, cum nemo esset, qui suce cederet , acatholici ministri desertas a paftoribus stationes fubiere, rudemque populum, placitis fuis facile imbutum, ad noua castra transtulere. Nemo diu erat , qui malo huic remedium poffet adferre. Episcopatus complures fat longo tempore vacabant: nonnulli

thecae ortu , lapsa, interitu , et reliquiis editó

Viennae A. 1766.
(a) De academia Budensi, illius profefforibus, docto-

ribus, et societatibus eruditis , omnium diligentis.
fine fcripfit Cl. Wallafzky in laudato tentainine
Historiae literarum fub Mathia Coruino rege.

episcopi folos dioecesium suarum titulos gerebant; bonis quippe in communi totius re. gni perturbatione fpoliati, ab ecclefiis fuis extorres, alibi degebant , fumtibusque ad erigendas scholas neceffariis deftituebantur, Ex aduerfo acatholici e vicina Saxonia in Hungariam illapfi , continuo in priuatis nobiliun aedibus literas explanare coepere, vsquedum aucto mecaenatum numero, plu. rima vbiuis gymnalia erexere : iidem prini rem typographicam in regnum reduxere, edicisque libris fcholafticis literarum ftulia apud suos promovere (a). Atque hae fere funt caufae praecipuae , cur religio Catholica poft cladem Mohatsianám adeo celericer

in Hungaria diminuta fuerit. Optime id per1548. fpexerunt regni ordines in comitiis A. 1548.

Polonii celebratis, ac ideo communi con . sensu decretum fuit , vt defertorum monasteriorum , claustrorum, capitulorum buna, partim ad alendos doctos

, parocbos, et verbi Dei finceros praedicatores, qui populum in veteri orthodoxa vera, Catholicaque fide , et religione conseruare, et, fi qui ab ea desciuerunt in boc regno, ad eam reducere ftudeant; partim vero ad instaurationem , et erectionem sobolarum particularium , earumdemque magistrorum , qui docti , et probi fint , intertentionein, ac denique ad bonae Spei, et indolis

iuuenum

(a) Typographias has recenfet Cl Wallaszky in

laudato tentamine pag. 96. nota (a).

et nuh

inuenum , et adolescentum , vt bonis literis operam dare poffint , promotionem, et auxi* lium applicentur, et conuertantur , quo tali ratione boni , et docti viri alantur triantur, ad baec autem praemissa rite atque ordine exequenda, prouentusque praedictos in praemissum vsuin fideliter conuertendos , quilibet praelatus sub sua dioecesi curam gerere teneatur , ac, ubi opus erit, maiestati regiae de administratione buiusmodi rationem reddat (a). Sanctiffimae huic constitutioni paulo serius, quam praefens necessitas pofcebat, satisfieri coepit. Multa quippe desertarum ecclefiarum bona per vim occupata idmodi homines tenebant , quos eo rerum articolo in poffefsione turbare , ne Ferdinandus quidem tutum , securumque putabat : alia ex his prae fisci erant manibus, quorum redditus infaufta illa aetate in praesidiorum munitionem, militemque impendi oportuit. Quamquam vbi reformationis ftudium plerasque Germaniae academias peruafiffet , non adeo facile fuit, Catholicae religioni addictos accersere magiftros. Primus omnium Nicolaus Olabus Strigonienfis archiepiscopus euocatis aliquot de societate Iesu patribus , Tyrnauiae scholas aperuit A. 1559. verum , quod hae nul- 1559. lis certis dotatae erant redditibus : a morte autem Olabi plus fimplici vice, ac longiore tempore , fedes Strigonienfis vacabat , lentius omnia progredi necelle fuit , vsque ad

(a) Ferdinandi 1. decret. XI. art, XIL.. PALMA P.I.

L

1583. A. 1583. quo Rudolphus II. imperator scho

larum , magiftrorumque perpecuitaci profpecturus, vacantem cum praepofituram Turotzienfem focietati lelucontulit. Ex eo tempore mansuetiores literae cum fidei , morunique doctrina Turotzii primum, mox SelLyae; ac denique Tyrnauiae magno cum di. scentium fructu explanatae sunt. Crescenti iam et discipulorum numero et laetiffimi succellus laude gymnasio, Petrus Pazmannus S. R. E. cardinalis, archiepiscopus Strigonienfis, theologicas, philofophicasque disciplinas adiecit, perpetuo stipendio nouis professori. bus assignato, atque vna folita studiis gene.

ralibus, seu vniuerfitatibus priuilegia a Fer1639. dinando II. imperatore A. 1635. impetrauit:

quo etiam anno die XII. Maii noua haec aca. demia in frequenti nobilissimorum vtriusque ordinis virorum corona, per eminentissimum fundatorem inaugurata fuit, poftquam a Budensis academiae Coruinianae interitu nouem fupra centum anni effluxiflent. Accessit illi mox typographia Catholicarum omnium in Hungaria prima , magno cum ad literarum studia , tum ad religionem , pietatemque promouendam vsui deferuitura. Emericus Lofy, et Georgius Lippai Strigonienses archiepiscopi eamdem iuridica facultate auxere : atque ex eo tempore affirmare non veremur , academiam Tyrnauiensem seminarii inftar fuille, vnde deserta diu religioforum domicilia alumnos: paroeciae animarum curatores: capitula canonicos; ecclesiae antiftites et virtute, et doctrina inlignes : reges

noftri fideles adıniniftros: dicasteria, et tribunalia praesides, judices , atque affeffores, vniuerfa denique patria patres longa annorum serie accipiebant. Optacus academiae Tyrnauienfis fuccellus, et Pazmanni succettores Strigonienses archiepiscopos , et ceteros per Hungariam ancistites excitauit, ad gymnafia quamplurima fub cura PP, societatis Iesu suis in dioecesibus erigenda; hunc in finem venerandi illi viri opes omnes, quas longa parfimonia, difficillimis illis Hun. gariae temporibus collegerant, impendebant. Vt alios praeteream Benedictus Késdi, Agrienfium praeiul, Callouiense gymnasium a Ferdinando II, fundatum, additis theologicarum, et philofophicarum praelectionum magistris, ad academiae dignitatem A. 1657. euexit. 1657. Georgius Szétsényi Strigoniensis archiepisco. pus praeter plura alia gymnafia , Budae, et Taurini academias collocauit. Ne autem pauperiores nobiles, egestatis causa, a dimittendis ad fcholas prolibus prohiberentur, antifticum munificentia, opportunis in locis id. modi contubernia erecta , fundataque sunt, in quibus egentiorum nobilium filii citra vl. lum parentum onus literis, bonisque mori. bus instituerentur. Quae , et plura alia, quae breuitatis causa omittimus , fi quis attentius examinet ; pronunciare non dubitabit , vt religionem Catholicam , ita etiam literarum ftudia in Hungaria resticuta, ac feliciter propagata , potiflimum praelatorum Hungariae liberalicati in acceptis elle refe. renda. Porro adminicula literarum in Hun.

« PreviousContinue »