Page images
PDF
EPUB

fus; ducali suae domui paulo plus, quam dimidiam , eamdemque superiorem transdanubianae Hungariae partem addixit, adiecit huic insulam Tsepeliam, equis, et armentis ducalibus alendis , propagandisque deferuituram. In diuidenda reliqua Hungaria id fere ab Arpado obseruatum fuisse, colligitur ex anonymo Belae regis notario ea quisque parte bona obtineret , in qua fubiuganda desudauerat. Non eric taediosum lectoribus vno intueri obtutu , quas circiter plagas primi capitanei tam Magyari , quam Cumani ex Arpadi munificentia fint confecuti. Eleud pater Szabolts vnde Csakiana domus ortum ducit, Szaboltsensem prouinciam (a), Kund terram Nyir vltra Tibi. scum (6), Ond pater Ethae Tsongradinum (c),

Tboju pater Lebelis Bodrogiensem prouinciam ad alueum vsque Vaias dictum, qui ad Foktü prope Colotzam e Danubio erumpens prope Sükösdinum in eumdem reuoluitur (a), Huba ditionem Zituae flumini circumiaceus tem (e), Tubutum pater Horcae , auus autem Gyulae, et Zombor Transsiluanas par. tes (f), Ed regionem circum Szerents fin tám (8), Edumer Saione, et Tibisco in

(a) Anonymus cap. XXI.
(6) Chronicon M. Turotzii cap. VI.
(e) Anonymus cap. XL.
(d) Idem cap. XLI.
(e) Idem cap. XXXVII.
(f) Idem cap. XXIV. et XXVII.
(g) Idem cap. XVII, et XXVII.

terceptam (a), Etu castrum Szegtsö cum Baranyiensi terra (6), Borsó, filius Bungeri, Borsodiensem (c), Osád pater Visuúr circa Catlouiam (d), Boyta Tolnenfem regionem (e), ac denique Retel, pater Oluptulmae, primo plagas Bodrogo, et Oltsua fumini. bus ; tum vero alias Vago, vbi Danubio miscetur, adsitas, in fidei, virtutisque praemium aquisiuere . Poft capitaneos, gentisque primores reliqui etiam expeditionis focii, tam Magyari, quam Cumani, Ruslique milites, opimos exantlati laboris profusique sanguinis fructus retulere : horum quippe finguli, in illius capitanei , cuius figna sequebantur, prouincia amplissimis ter. ris, praediis ac poflessionibus, pro honoris, quem quisque in militia tenuit, gradu, sunt potiti. Veteres denique Hungariae incolae Slaui , Rutheni, Bulgari , Valachi, et Pannones porro etiam rus colere, ac illi, quem quisque dominum forte obtinuerat, feruire iulli (8).

1

a) Idein Ibidem, et cap. XXXII.
(b) Idem cap. XXXVII, et XLVII.
(c) Idem cap. XVIII, et XXXI,
d) Idem cap. XXXII.
e) Idein cap. XLVII.

Idem cap. XV.
Idein cap. XL.

S. X.

Rempublicam Hungaricam sapienter ordinat. Potiore iam Hungariae parte fubiugata Atpadus circa A. C. 893. a profligato Sala. 893. no reuersus, haud procul Tibisco, prope lacum Curtueltuo, Kürtültó, cum fuis confedit, atque dies quatuor fupra triginta , ordinandae, legumque fanctionibus conftabiliendae reipublicae impendit. Hic loci, vt verbis anonymi vtar" (a) „ Dux, et sui nobi. les ordinauerunt omnes

consuetudinarias leges regni, et omnia iura eius : qualiter feruirent duci, et primatibus suis, vel qualiter iudicium facerent pro quolibet crimine commiffo. Ibi etiam dux condonauit suis nobilibus fecum venientibus diuerfa loca, cum omnibus habitatoribus

suis, et locum illum, vbi haec omnia fue„ runt ordinata , Hungari fecundum fuum

idioma nominauerunt Scerii, id eft Szer (6), » eo quod ibi ordinacum fuit totum nego» tium regni,,. Haec anonymus generatim, quin tamen leges ibidem perlatas, formamque regiminis cum introductam vberius explicet. Dabimus itaque operam, vt hoc ex iis, quae siue in legibus noftris, siue apud

رو

(a) Cap. XL.
(6) Szer Hungaris ordinem significat: condito luba

in de ibidein monasterio locus ille Zeer Monoftra
dictus est. Hodie Puszta - szer audit. Vide Cl.
Katona Histor, critic. Duçum pag. 151,

[ocr errors][merged small][merged small]

fcriptores sparsim memorantur, fuppleamus, Descripta imprimis, ftabilitaque fupremi ducis in omnes auctoritas, et iurisdictio : illi vni foedera cum vicinis fanciendi; indicendi bella; bene merentes praemiis, poenis ex aduerfo reos afficiendi poteftas attributa. Vniuersum regnum, quo commodius regi, defendique poflet , in certas partes, ac prouincias, vt eas ab fe inuicem seu flumina , (eu montium juga secernebant, diuisum fuit. Prouincia quaelibet a praecipuo caftro illic fito fuam fortiebatur appellationem , non abs re Hungaris Vár-megye, fiue caftri tracrus , aut ditio dicta. Caftra haec suo cum territorio ad fummi ducis ius pertinebant. Prouinciis fingulis capitanei, qui adhuc su. perftites fuere , eorumdem filii, atque pro, pinqui; quin etiam alii ob insignia bello me. fita e militųm numero ad capitaneorum di. gnitatem euecti, vicaria fupremi ducis poteftate sunt praefecti, qui cum collocatis in eadem prouincia militibus Hungaris, et arcis, et prouinciae totius securitati inuigilarent. Capitanei hi prouinciarum fuere gentis primores, quos anonymus primates appellat, ac non modo plebi, verum etiam Hungaris nobilibus iura dabant. Porro cum regni non fine multo labore, er fanguine aquisiti defensio Hungaris incumberet ita fancitum, ac deinceps obseruatum fuit, vt bello ingruente singuli capitanei , prouinciarum fuarum Hungaros milites sub figna cogerent, pro patria tuenda suismet fumti. bus milicaturos. Quodfi quis que indiccae

semel expeditioni femet subduxit, aut infalutato duce ex castris clam disceslit, fine mora e militiae

e militiae , quae fola tum nobilitas fuit , honore ad plebeiam conditionem redaccus, seuera sane poena ignauiam , aut in, obedienciam expiauit (a). Quo loco mo, nendi funt lectores non ita haec accipi opor, tere , quasi foli milites , seu nobiles Hunga. si exclufis penitus ignobilibus ad bellum proficiscerentur : trahebant illi ingentem fe, cum armigerorum, calonum, et feruorum caceruam : qui non modo dominis suis praefto erant, verum etiam cum iisdem arma in hoftes expediebant. Quin etiam fi horuin aliquis capitaneorum militumue reftimo. nio, insigue quodpiam fortitudinis fpecimen edidiffe compertus fuit , a domino prius nia, Qumissus, terris donari, atque fic in militum numerum referri consueuit. Ex his, quae compendio mox retulimus, non forma fola regiminis Hungarici per Arpaduna introducti ; verum vna primorum regni a militi, bus, horum item a plebe discrimen fatis fuperque intelligitur. `Inter Primores fcilicet ac Primates cenfebantur : capitanei , prouinciarumque praefecti : Milites : Magyari, Cumani , et Rulli, quos in vnam quafi geng tem Kiouiae coaluille diximus, quin etiain non pauci ex regionum harum dominis, qui vltro Arpadi imperio se subiecerant , vero, rum gentis nobilium coetum efficiebant, tera

(a) Tripartiti

. Parte I. Tit. III. $. 4. et 54

« PreviousContinue »