Page images
PDF
EPUB
[ocr errors]

fcopatibus collata perampla fuisse; verum ea non folis episcopis erant deseruitura : alenda eranç ex iis canonicorum collegia, quae certe nullam distinctam a S. rege accepere fundationem; sed de praelati sui menfa alebantur : pars etiam reddituum in ftipendia magistrorum, in adolescentes clero idoneos rite educandos, in ecclesiae necessicates pauperes denique, viduas, et orphanos pro viribus adiuuandos erat conuertenda. Quamquam ad religionis etiam dignitatem, et commodum pertinere exiftimauit D. Stephanus , vt ecclesiae ministri opibus effent affatim in structi, quo fic nullius indigi, fpe, metuue . sublato, eo fecurius muneri suo vacarent eoque liberius facram officii sui iurisdictionem in omnes summos aeque, ac infimos cxercerent (a). Eaedem hae opes necellariae erant, vt episcopi eminenti dignitati fuae conueniens decorum possent rueri, quod quidem vbi cum morum sanctimonia, doctri. naeque laude coniunctum est, miram omni. bus inspirat sacri ordinis reuerentiam , id quod imprimis diuus rex intendebat, qui eriam, vt eo maiorem praelatis in regno autoritatem conciliaret, primum illis inter re. gni ordines locum tribuit, praecipuumque ab omnibus honorem haberi decreuit (6). Praeter vndecim, quos diximus, episcopa

(a) Ibidem cop. II. et XII.
(6) Decret. S. Stephani lib. I. cap. III. lib. II. cap.

[ocr errors][ocr errors][merged small][merged small]

tus, praeter collegiatam ecclefiam Albaregalenfem, eximiis plane donis, et praerogati, uis excultam (a), alteram item Veterobudae in SS. apoftolorum Petri, et Pauli memo: riam condicam (b), complura praeterea ordinis S. Benedicti coenobia, per S. regem excitata, ampliffimisque latifundiis fuere instructa; eo fine, vt facri hi viri, domi qui, dem pro regis, regnique salute 'alliduas ad Deum, bonorum omnium largitorem, preces funderent ; foris autem episcopos in verbi diuini praedicatione adiuuarent, atque paro, chorum, quorum oxiguus tum erat numerus, øvices obirent: cui piae, fanctaeque intentioni filios S. Benedicti ad amuslim respondie fe, non eft, cur hic mulcis probemus (che Ad condendas eriam parochias çuras fuas eo

(a) Hacc recenset Carthuitius cap. Ill. pag. 139. M.

Turorzjus P. II. cap. XXX. (b) M. Turotzius cap. XXXI. et LIII. (C) Quanta monachi Benedictini egerint, nomina.

tim in dioeceli Tsanadiensi, disce ex biographi'S. Gerardi cap. XI. Inzer praefatos vero monacbos erant feptem viri literati, et in Hungarica lingua interpretes expediti, scilicet : Albertus , Philippus, Henricus, Cunradus, Crato, Taclo, et Stepbanus, qui etiam per fe populo verbum Dei praedicabant; per ipfos enim tota Tsanadienfis prouincia facri elos quii flumine exstitit irrigata : bi officium archiepi. fcopatus habentes, aedificabant ecclefias in vry bibus, et in villis Archiepiscopatus hic nou ita accipi debet, quasi monachi hi confecrati fuiflent antistites, veruin ob liberain vbique praedicandi facultatem, archiepiscopi, seu archipraedicatores dicebantur.

[ocr errors]

dem tempore extendit fanctus rex. Itaque ne primis illis rei Christianae initiis pau. lo grauiore onere populus premeretur ,

illud fancituin fuit, vt villae decem ad ecclefiam parochialem aedificandam vna concurrerent , vestimentorum, valosuin, et vtensilium sa. crorum procurandorum curam rex vltro in se suscepit; libros autein ecclefiafticos, quibus in diuinis minifteriis vfus erat, procurare , presbyteros item instiçuere, ac parochiis praeficere, episcopalis muneris elle voluic, qui vr er pro pastorum dignitate viuere, et res praete.e. ecclefiae fibi creditae necetlarias curate poslint, aflignatae illis funt fefliones duae, totidemque mancipia, feu fubditi ad easdem colendas deleruituri; boues VI. yaccae duae, minutae pecudes trigintaquatuor, currulis equus vnus, ac alter Tonipes, haud dubie, ve adiunctas fpirituali curae decem yillas, quoties liberet, citrá parochia. norum incommodum poffet obire (a). Quod ad cathedrales, collegiatas ,

collegiatas, et abbatiales ecclesias attinet , earum aliquas magno sum, tu , pluriuinque annorum labore ad apicem deductas vidit D. Stephanus ; alias autem fuccefforibus fuis absoluendas reliquit, Ats

(a) Decret. S. Stephani lib. II. cap. XXXIV. De.

cein villae eccleliain aedificent, quam duabus man.
fionibus, id est felronibus, totidemque mancipiis do-
tent, equo, et iumento, sex bobus, et duabus
Vaccis, trigintaquatuor minutis beftiis, vestimenta
vero, et corporalia, et coopertoria rex prouideat;
presbyterum, er libros epifcopi.

que haec fuere ecclesiae Hungaricae incunabula, quae magnis poftea creuerunt incre. mentis, ac hodiedum insignem primi fundatoris fui religionem , regiamque prorfus munificentiam loquuntur:

S. IX,

Noua regiminis Hungarici forma introducta, Sacras inter curas , profanam etiam rempublicam magno animo ordinare aggreffus D. Stephanus , ea, quae ab augustis praefertim Francicis, Germanicisque caesaribus recce sapienterque aliquando instituta erant, diligenter euoluit, quaeque folerti meditatione moribus gentis fuae, regnique Hungarici ftabilitati opportuna fore didicerat, eadem fumma cum prudentia monarchiae fuae accommodauit (a), quae profecto iis rerum, temporumque adiunctis inftauratione opus habuit. Post Arpadi ducis, primique regni Hungarici conditoris obitum, vt nempe nihil est in humanis ftabile, multis partibus labefactatum fuit regni per eum fapienter constituti cor

(a) Fatetur id ipse D. Stephanus in praefatione ad

lib. II. deeretorum: Quoniam vnaquaeque gens propriis regitær legibus, idcirco nos quoque Dei nutu, noftram gubernando monarchiam, antiquos , et rrodernos imitantes auguftos, decretali meditarione noftra statuimus genci noftrae , quemadmodum boneftam, et inoffen am ducerent vitam. In cod; iuris patrii.

pus. Summi imperantis principis maiestas aliquantum diminuta erat” per immodicam capicaneorum , qui XIV. primorum Hungarorum, Cumanorumue ducum fuere succeffores, aucoritatem , atque potentiam. Cum Hungaria in pauciores per Arpadum diuisa effet partes, capitaneorum quilibet amplissiniae praeerat prouinciae, quam etfi vicaria folummodo fupremi ducis ptestate regendam acceperant, fenfim tamen illius eualere domini. A capitaneis fere pendebat, vt quis ob praeclara bello merita in militum, nobi. liumue coetum referretur : illi terras suos inter pro arbitrio partiebantur, dignitatesue distribuebant : ac etiam, cum libuit, impune auferebant, illorum denique iussu, et auspi. ciis miles arma capere, eademque deponere debuit : quare cum omnium etiain nobi. lium commoda, atque emolumenta a capitaueorum gratia , ac voluntate profluerent,

magis hi, quam fummi imperantes, a suis 998. timebantur.

Sensic profecto iamy A. 948, Cupae, capitanei Simegienfis, potentiam D. Stephanus, ad quam proterendam cum vires suas minime pares cerneret , adeo follicite

ad diuinam opem fibi confugiendum putauit. 1002. Nec minus A. 1002. eidem iam regi immi

nebat periculum a Gyula iuniore , cognato fuo, Transsiluanarum partium capitaneo, qui amplissimae illius ditionis viribus confisus, legitimi principis iugum excuflit, autoritatemque aperte contemlit: praeterquam enim, quod ethnicis ylțrą modum addictus superstitionibus , decretae per regem euangelii pro

« PreviousContinue »