Page images
PDF
EPUB

Et fauit pro

mulgationi , apoftolicorum virorum eiusdein autoritate eo millorum conatibus, ac haud dubie designati Albae Iuliae episcopatus erectioni conftanter obicem posuerir; omnia insuper mandatis summi principis contraria conftanter egit (a). Qua de causa monitus, cum ferocior redderetur , adeo, vt etiam infeftis fignis Hungariae fines inuadere, iniuriasque inferre non dubitauerit (b), arma denique in rebellem expedienda erant.

. fecto legitimi principis causae fortuna, Gyula enim bello victus, captusque ,

heredita, rium iam inde a proauo suo Tubuto Transsiluaniae capitaneatum in poenam perduellio, nis amifit; ne autem illic res nouas aliquan. do moliri, pubļicamque tranquillitatem tur, bare pollet, in Hungariam cum coniuge, et liberis translatus in captiuitate diem fuum obüit (c). Gemina haec victoria, de potentiflimis rebellibus relata , mirum quantum fregit ceterorum animos; vt multo iam liberius non facras modo, verum etiam profanas res ordinare liceret S. Stepbano, Quapro.

(a) Recte anonymus Belae regiş notarius cap. XXIV.

Nam terram vltrafiluanans pofteritas Tubutum ad tempus S. Stephani regis babuerunt, et diuitius babuiffent, fi minor Gyula cum duobus filiis fuis Biuia, et Buena Christiani elle voluiflent, et Sema

per contrarie sancto Regi non fecissent. (b) Meminit huius chronicon M. Turotzji cap. XXIX,

nec ad fidem Cbristi conuerfus, nec ab inferenda

Hungariae iniuria conquieuit.
(c) Idem ibidem, et anonymus cap. XXVII,

1

pter occasione vtendum ratus, nouam corpori monarchico a fundamentis ipfis coepit formam inducere. Quo capitaneorum potentiam diminueret , acque deprimeret, Hungariam, Transliluaniam, et regionem illam, quae vltra Drauum ad Saui vsque ripas protenla , Sirmio, atque Croatia concludebatur, in le. xaginta circiter partes, queis comitatus nomen indidit, fapienter dilpescuit, ac Arpadi ducis imitacione, princeps fingulorum comitatuum castrum , fuo cum territorio regis iuribus attribuit. Comitatui cuilibet delectuin iudicio fuo moderatorem fub titulo comitis parocbiani praefecit: horum aliqui, qui limiraneis prouinciis praeerant,

marcbiones audiebant: eisdem ftipendii loco tertia prouentuum caftri regii pars cedebat, ea tamen cum cautione ; ne de ceteris regis redditibus, lub poena dupli, quidquain in vfus fuos decerperent (a). Etfi autem omnes omni. no proprio comiti parocbiano in iis, quae ad illius magiftratum pertinebant, parere voluerit D. Stepbanus, ne tainen eorum aliquis potestate sua , in aliorum incommodum , impune abuti aliquando poflet, cercis limitibus, atque legibus officii huius autoritatem circumscripsit. Sic libercas cuiuis data qucre. las fuas, iuftas tamen, et aequas, aduersus comitem suum ad regem deferendi (b); seuere interdictum, nequis comitum liberum ali

(a) S Stephani decret. lib. II. cap. XLII. b) Ibidem cap. XLIII.

quem , ac imprimis nobilem opprimere , aut facultatibus fpoliare praesumat (a). Ius ignobilem in nobilium, milieum, ac feruientium coetum adfcribendi, bonorumque donatione augendi , foli regi affertum; quem ordinem, vt eo arctius regiis partibus autoraret D. Stephanus, id nominatim priuilegii conceflit, vt sub nullius alterius, quam regiae maieftatis, vexilia militaret (6). Eo. dem tempore decretum fuit,

vt factae per regem bonorum donationes essenc perpetuae, idmodi bona , et pofTeffiones hereditario iure tranfirent ad pofteros, neque alia de caufa, quam ob laesae maieftatis crimen poflint amitti : data infuper omnibus facultas , teftamenta de rebus fuis aquisitis in ecclefiarum, cognatorum, aut quorumuis aliorum fauorem condendi: id folummodo fapientisfimus legislator cautum effe voluit, vt donatario, eius. demue pofteris fine fobole sublatis, auita bo. na ad regias redirent manus , atque hac ra. tione familiarum jutereuntium non alius quam rex heres fieret (6). Abque his conftitutionibus nobilitas Hungarica, per capitaneos antea oppreffa, caput efferre coepit, terrarumque ac poffeffionum suarum proprie. tatem vna, atque perpetuitatem confecuta

(a) Ibidem cap. VI. XX. XXXIII. et XLIV. (b) De nobilium militum ratione militandi vberius

egimus fuperius S. VI. et XVII, in introductione

ad novae Hungariae hiftoriam. (c) S. Stephani decret. lib. II. cap. V. XXIV. et

Xxxy.

fuit : ex aduerfo autem reges Hungariae per stabilitam in deficientium bonis fuccellionem id obtinuere, vt nullo non tempore in promtu haberent bona, quibus citra regalium terrarum, atque reddituum fuorum diminutio. nem, bene de se, et patria meritos praemiare, ficque aliorum etiam animos ad confi. milium virtutum imitationem poffent excitare. Be ceteris fummorum imperancium iuribus non eft, cur prolixius hic agamus, quae profecto auguftorum caefarum exemplo D. Stephanus fibi , fuccefforibusque farta, tectaque elle voluit; talia funt : bella indicere, sancire cum vicinis foedera, honores, et di. gnitates in profana non minus, quam sacra republica viris idoneis conferre, leges condere, ac denique de capite, et fortunis fubditorum fummo iure decernere. Regiae, quam prinius Hungariae intulit, dignitatis decoro , atque splendori prospecturus, more apud auguftos recepto , nonnullas dignitates instituit, quas, maiores regni baronatus, appellamus (a). Senatum pariter regaleme sacris, profanisque viris conflatum erexit, sibi in gubernatione monarchiae consilio, auxilioque futurum : cancellarium denique, vice cancellarium, potariosque, feu fcribas adfciuit, quae officia ad Germaniae imitationem ecclesiasticis viris credidit. cum videret D. Stepbanus magnam regni partem incolis vacuam squalere; de populi fre

Porro

() Egliniis de his in introductione S. IV.

[ocr errors]

quentia; vnde maximum reipublicae robur accedit, in Hungariam inducenda follicite cogitauit. Vt itaque exteros ad se pertraheret, aduenas omnes, qui bofpites dici confueverunt, liberos , ac ab omni feruitute immunes fore declarauit, promissa illis, ne a quoquam opprimi possent, regia protectione (a). Confimili ducrus humanitate, cu. ras suas porrexit ad captiuos Christianos , quos Hungari variis bellis in Hungariam ab İtractos, mancipiorum instar magno numero apud fe habebant. Quare hos edicto publico mapumirci, ac libertati restitui praecepit: cum autem videret, quosdam ad dimittenda haec mancipia sua paulo elle difficiliores, iple perfoluto dominis litro, captiuos redemit, ac in libertatem vindicauit. Ex his alii, ceterorum instar hofpitum, terras a nobilibus fibi locatas colendas suscepere : alii ecclesiarum obsequiis addicti praedialium numerum auxere: alii denique ciuilia regis seruitia amplexi, per caftra regia distributi sunt, quibus eapropter vduarnicorum, fiue aulicorum appellatio adhaefit (b). Hac methodo quanta breui populi frequentia Hun. gariae procurata sit, facile quisque arbitrabitur. “Atque haec sunt praecipua D. Stepbani insticuta , quibus regnum Hungaricum in

(1) Decret. S. Stephani lib. II. eap. XX. Confer bic

decret. lib. I monito VI, Vide item introduccio.

nis noftrae S. X. (1) Haec ad mentein Simonis Kezae in appendice S.

de Vduarnicis editionis Horanyianae pag. 117

[ocr errors]
« PreviousContinue »