Page images
PDF
EPUB

Quid autein facrofancto hoc nomine intelligendum fit; vox ipfa indicat. Suprema regum noftrorum maieftas, atque poteftas certis legibus, regiminis Hungarici formae accom: modatis, iam inde a primis regni initiis tema perari solebat. Fiebat id in ipfo regni adi. tu, inaugurationis tempore. Ium enim ordines regni fuam nouo principi, iuramento ina terpofito , obftringebant fidem: ac hic viciflim suam illis cautionem dabat, ad eum fere modum, quem in imperio Romano Germanico hodiedum obferuari videmus. Cauebat porro generatim: praelatis, baronibus, magnatibus, nobilibus, castri iobbagionibus, aduenis, qui bofpites dicebantur, ac ipfi adeo vltimae plebi concellas olim a primo rege D. Stephano immunitates, faluas fore. Tanta fcilicet fuit de fancti huius regis prudentia, et aequitate in gubernando apud Hungaros exiftimatio , vt tum demum felices se crederent , fi illius legibus , et inftitutis regerentur. Generalis haec cautio primum omnium A. 1222, sub Andrea II. Ierofolymi- 1222. tano in triginta capita redacta fuit (a), de quorum obseruatione, qui deinceps consecuti funt , reges fidem dabant. Interdum Hungari vlera id , quod in bulla aurea Andreae II. expressum erat , reges suos obftringere folebant , ad ea vel antiquanda ; vel

(@) Vide bullam auream Andreae II. in codice iuris

patrii , cuius cláusula antiquata eft in comitiis A,

1687. art, IV, PALMA, P, L.

D

faltem corrigenda, quae a decessore principe in reipublicae Hungaricae damnum acta , in. ftitutaque fuifle meminerant. Vidimus istud nominatim exactum ab Alberto caesare (a), tum vero ab Vladislao II. rege ; quorum posterior multa , quae Mathias Coruinus inftituerat, fe rescillurum, aut emendaturum in ipfo regni aditu polliceri debuit (b). Ceterum etfi maiores noftri veteris moris, et instituti tenaces, idmodi cautionibus

idmodi cautionibus reges fuos obstringi voluere; fumma tamen in eos fenper fuere fide, ac in rebus maxime arduis, feu aggrediendis, seu perferendis promptitudine, atque constantia: vt adeo amor, et fides in principes, propria genti Hungaricae virtus, dici poflit. Quapropter fi veterum temporum res geftas diligentius excutiamus, facile pronunciabimus, per principes ipfos ftetiffe; ve feliciter , aut secus imperarent. Exemplo sit nunquam Hungarorum memoriae eripiendus Ludouicus M. rex , qui, edli per annos XL. continuis fere bellis in Italia, Germania, Dalmatia, Bulgaria , Valachia, Tartaria , Polonia, et Lithuania geftis, gentem Hungaram exercuerit , femper tamen fui amantem, obsequentemque habuit: callebat ille prae , quam alii subditorum animos regendi artem, cumque diuturnis bellis opu

(a) Decret. Alberti regis A. 1439. in codice iuris

patrii. (6) Inspice conditiones suscepti regiminis Vladislai II:

Farkashidae, A. 1490. signatas ibidemna

lenta etiam imperia exhauriri foleant , id sub Ludouico M. rara fane felicitate euenerat, vt Hungaria e bellis ipfis ditefceret. Praeter regem, summum omnium imperantem, habebat interdum Hungaria regem iuniorem, cum scilicet viuo

pacre ,

filius in regem in. auguratus fuit , huius tanta fuit potestas, quantam pater voluit: vnde grauiffimae non raro lites patrem inter , et regem iuniorem fi . lium , feu jurisdictionis, seu reddituum causa sunt exortae, vt fuis locis videbimus. Reo gina senior mater; iunior autem coniux regis audiebant. Illius, tametsi vidua erat, potior et proxima poft regem fuit autoritas, vt adeo mirum non fit , reges nonnullos suis in diplomatibus, et priuilegialibus literis, mas tris suae consensus meminiffe (a). Reginis fponfionis nuptialis tempore, pro regum sponsorum arbitrio , et liberalitate, quaedam bona vita comice possidenda donari confueuerunt. Primis duobus regni Hungarici feculis, et vltra, vsque ad Mariam Laskaris Graecam, Belae IV. coniugem , praeter alia nobis hactenus incognita bona, tenebant reginae hoc iure Bisztritzium, feu Neofolium cum pluribus arcibus, villis, ac possessionibus prouinciae Zoliensis (6). Elisabetba Cumana Stephani V.

(a) Ludouicus M. in priuilegio, quo bullam auream

Andreae II. A. 1351, confirmar, hac phrafi utitur: de beneplacita voluntate serenissimae principillae, dominae Elisabeth, eadem gratia reginae Hungariae,

genitricis noftrae carifimae. In codice iuris patrii. (6) Vrbanus IV. P. in literis A. 1264. ad Stephanum V. iuniorem regem datis nionet, vt Bisztritzium,

[ocr errors]

coniux , ducatum Bosniae Matscbouiam , dominiuin l'eröcze in Sclauonia, ac terram Scepufienfem (a). Agnes Austriaca Andreae III. arcem ,

ac dominium Pofoniense cum insula Tsaloközia (b). Maria denique pariter Auftriaca Ludouici Il. coniux Marmarosiente, Husztense, Veterobudense, et Zoliense dominia , cum pluribus montanis ciuitatibus (c). Aula reginarum splendida, et frequens fuit: praecer cancellarium, quo munere Weszpri. mienses episcopi fungebantur, fuos illae habebant aulae barones, puta: comitem curiae, tum vero tauernicorum, dapiferorum , aga. zonum , pincernarum , ianitorum , cubiculariorumque magiftros (d). Etsi porro reginae Hungariae in regiae poteftatis communionem admillae fuille videantur, minime tamen eis licebat, citra regis consensum, bonorum largitiones facere , aliaque fummo imperanti propria exercere : neque desunt exempla, queis probetur, eas ad teftamenta condenda

et alia quaedam loca, quae matri suae Mariae eri.
puerat, in quorum poffeffione omnes ante eam regi-
nae fuiffent, restitueret, in annal, reg. Hung. ad

hunc annum.
(a) Cl. Wagner Scepusii sacri, et prof. part. I. pag.
81. 274. 299. Cl. Kerchelich histor. eccles. Zagrab.

pag. 91. Cl. Schier in reginis Hung pag. 228. (1) Haselbach col. 765 apud cit. Schier pag. 243. (c) In auctario diplomatico ad Vrfinum Velium pag.

296. (d) Si alia desint, inspice clausulam diplomatis Ludo.

uici M. A. 1351. in cod. iuris pat.

[ocr errors]

regum maritorum consensu opus habuisse (a). Ducum Hungariae titulo infigniebantur rer gum filii, fratres, et agnati regiae ftirpis principes , quibus , vt pro dignitate poffent viuere, aut certa bona , aut ftipendia concedebantur. S. Emericum, D. Stephani filium, hoc titulo Sclauoniam poffediffe , traditio eft ecclesiae Zagrabienfis (6), Andreas I. rex paulo liberalior fuit in germanum fuum Belum ducem. Cum enim mafcula fobole ad eum diem careret, e Polonia euocatum in regimi, nis communionem adfciuit, fuumque in folio fuccefforem nominauit : vt autem dignitati pares etiam effent redditus, tertiam totius Hungarici regni partem, quae tum Transsiluanas, et Transtibiscanas ditiones comple. ctebatur, pleno iure possidendam tradidit ; quae tertia regni pars ex eo tempore ducatus appellari coepit (c). Verum inconsulta haec liberalitas, regnique partitio caro poftea er Andrede !. regi

et fuccelloribus itetit. Id enim , quod e peculiari in fratrem vnicum amore Andreas I. egerat, reliqui post Belam regii duces in exemplum trahentes, tertiam regni partem, vt iure fibi debitum, ac quema

(@) Tepemus Apographuin literarum Vrbani IV. P.

A. 1263. XII. cal. Ianuarii datarum , in quibus praeter alia, recensetur facultas , quam Bela IV, coniugi suae Mariae dederat, de rebus suis libere,

cui vellet e prolibus , teftandi.
6) Cl. Kerchelich in notit. praelimin. Dalın. et

Croatiae. pag. 103.
(c) Chronicon M. Turotzii cap. XLII.

« PreviousContinue »