Page images
PDF
EPUB

na Germania deduci oportuerit : aucta deinde per diuturnam cum oriente pacem populi frequentia , sensim suis é ruinis caput efferre coeperunt. Non paucae praefertim in fuperiore Hungaria fitae ciuitates, etsi Turcarum iugum minime fubierint , interelufo nihilomipus per bella domestica omni pene cum exteris commercio, adeo et incolis, et opibus exhauftae sunt, vt hodiedum et folitudine squaleant, et cum egeftate colluctentur, Sed enim inueteratis his, aliisque id

genus querimoniis breui finem imponet nouum, quod Hungariae exortum eft, fidus, Iosephus II. aug. rom. imperator, communis fubditotum rex ,, et pater.

S. VIII. Quinam olim iobbagiones castri ? qui Vduara

nici ? qui denique regum populi ? Hactenus de IV. regni Hungarici ftatibus Actum, nunc alia quaedam hominum olim in Hungaria nominatorum genera paucis explapanda sunt. ' Qui remotioris aetatis regum diplomata pervoluerit, faepius illic nominari reperiet iobbagiones, fortasse iobbakiones, castri, quod potiores ex populis ad caftrum spectantibus fignificat : neque confundendi hi sunt cum regum , ac dominorum terreftrium feruis, fubditis, quos ius noftrum iobbagyiones appellat (a). Quamuis autem ab agrefti hac

(a) Clarum id fit ex literis Matthaei totius Sclauo.

niae bani A. 1270. datis, quas vide in notitiis praeliinin. Dalmat. Croan et Selan, pag. 202,

plebe distincti fuerint; quos diximus, castri jobbagiones; nobilibus tamen militibus , ac jer. uientibus gradu , honore , ac praerogatiuis inferiores erant , fere non abfimile's illis, quos hodiedum praediales vocamus. Verum id esse, vel inde euincitur, quod fide diplomatum conftet , nonnullos è iobbagionibus castri in verorum regni nobilium, militum, ac Seruientium caetum fuiffe translatos (a). Quod profecto minime fieri poterat, fi iobbakiones castri vera iam ante, ac militibus rea gisque seruientibus aequali gauisi fuillent nobilitate. Illud igitur a nobis hic loci praeftandum venit, vt, quod reapfe hominum genus, quibusue obnoxium offieiis, hac appellacione olim intellectum fuerit, aperta in luce ponamus. Quod fuo vt ordine exequamur, illud ante omnia pro certo tenendum eft, castra , et arces eas omnes, quae fingulis regni comitatibus nomen indidere, cum territorio circumiacente, eodemque satis amplo, ad fummi in Hungaria imperantis proprietatem, ac vcilitatem principio pertinuisTe: profecto in promtu habemus diplomata, quibus ad liquidum demonftretur , plurimas eius generis arces comitatenses, quae pofteriore aeuo ad priuatorum dominorum manus deuenerant, adhuc tertio decimo Christi se. culo , in regiorum bonorum fuille numero : in prima videlicet , vt iam alibi meminimus,

regni

(1) Diplomna Stephani V. A. 1269. quo id illustratur,

babes in fpecimn. herald. Hung. pag. 86,

regni Arpado duce sub iugum misli, capitaneos inter , atque nobiles partitione, quauis in prouincia, seu comitatu placuit quas. dam terras, ac praedia pro supremi Hungarorum ducis vtilitate reseruare, atque ad principem comitatus arcem regiam aflignare (a), quae caftri regii feuda appellata funt. Huius generis terrarum, et praediorum pars pro fiu, ac opportunitate locorum armentis regiis, pecoribus, ac pecudibus cuiusuis generis alendis deferuiebat (b): pars ruricolis, regiis fubditis ad colendum data fuit; vnde hi principi aeque ac terreftri fuo domino, non tributa solum cunctis communia; verum etiam cenfum, ac decimas omnes pendere consueuerunt (c). Pars denique castri

[ocr errors]

(a) Apposite prorsus in rem nostram M. Rogerius

sub medium seculi XIII. lub Bela IV. rege seri.
bens in carmine miferabili cap. X EX, inquit, non
ignotum , quod feptuaginta duos habet Hungaria
comitatus, hos, id est gubernationem eorundem , re-
ges' Hungariae benemeritis conferebant , fine iniuria
poffidentis, id eft faluo tam priuatorum doininorum,
quam regis ipfiús ibidem, vt aiunt possessorio, ex
bis comitatibus , seu bonis comitatenfibus , babe
bant delicias, diuitias , et honores ; potensiam ,
altitudinem , et munimen , fed per prodigalita:

tem etc.
(6) Bullae aureae Andreae II. A. 1222. cap. XXII.

et XXIX. in codice iuris patrii,
(5) Colomanni regis decret. lib. I. cap. XXV. et

LXXVIII. Bullae aureae cap. XXIX. Item decreto
Andreae II. A. 1234. edito in Annal, reg. Hung.

tom. I. pag. 234. quod nos in capita XXIII. di. PALMA, P.

F

terrarum inter viros ad arma gerenda idoneos ea lege, et conditione diftributa erat , vt ab omni alia seu rustica , feu ciuili feruitute liberi , militaribus folummodo obsequiis occuparentur : caftra regia cum feudis eo spectantibus aduersus quosuis hoftes defenderent (a), ac bello forie exorto sub comicis parochiani vexillo tam intra , quam extra regni fines non secus atque ceteri ftipendio conducti militarenc (6). Vnde et illud patet, banderium comitis parochiani e iobakionibus caftri olim fuille conflatum; veri enim regni nobiles , milites , atque feruientes fub folius regiae maiestatis vexillo ab bellum proficiscebantur. Ex hoc militum genere e fingulis comitatibus collecto indubium eft, iuftum exercia

geftam, paulo inferius in rebus Andreae II. S. XIII.

edituri fuinus cap. XVII. et XXI. (a) Testem huius omni exceptione maiorem profe

rimus Simonein Kezam clericum , fcriptorem feculi XIII. fub Ladislao IV. rege in appendice II. pag. 120. Labagines caftri sunt pauperes nobiles, qui ad regem venientes, terram eis tribuit , de castri terris , ut feuda caftii, et caftrum guerrae tempore cuftodirent. Auctoris huius manuscriptum quoniam primus omniuin publici iuris fecit Cl. vir Alexius Horanyi e scholis piis, publicas ei eaproprer gratias hoc loco agimus. (b) Bullae aureae cap. VII. Clarius adhuc decreti An.

dreae II. A. 1234. cap. VII. quod fic habet: Nobis facientibus exercitum exire regnum, nobiles sobifcum ire non teneantur : nifi comites parocbiani, Aipen diarii, es iobagiones caftri, et qui ex officio debito tenentit quibus amplas conceffimus Pollefiores.

[ocr errors]

tum potuisse conflari : jidem hi iobakiones castri comiti suo parocbiano praefto erant, ad ceteros comitatus incolas in officio continendos , ad tranquillitatem denique , ac securi. tatem publicam domi conferuandam. Cum igitur tanta esset e iobakionibus castri vtilitas, D. Stepbanus , monarchiae Hungaricae condi. tor, peculiari eos, ac prope pari nobilibus ceteris libertate donauit (a). Quapropter comitibus parocbianis fub dignitatis fuae amil. fione vetitum fuit, eximium hunc caftri populum opprimere , aut spoliare (b): quin etiam ne praedia illis locari folita aliquando deficerent, ficque ipsi castri iobakiones definerent, is fub Andrea II. regum munificentiae liines pofitus fuit , ne caftra comitatus, feudaque eidem aflignata, instar aliorum praediorum, atque terrarum alienare, ac in

perpetuum aliis donare liceret (c). Manifesto id est indicio, Andream II. regem, vt erat rerum suarum incurius, atque prodigus, vtile illud regum fingulis in comitatibus dominium parum prouide inter clientes fuos dif

(a) Bullae aureae cap. XIX. iobagiones caftrorum te

neantur fecundum libertatem a sancto rege Stephano institutam. Idem renouatur decreti A. 1234.

cap. XV.

(6) Bullae aureae cap. XIV. Siquis comes

. defruxerit populos caftri fui, conuictus fuper hoc, coram omni regno dignitare sua turpiter spolietur,

cum reftitutione ablatorum. (s) Bullae aureae cap. XVI, ac decreci A, 1234.

cap. XIV.

« PreviousContinue »