Page images
PDF
EPUB

{amen ab eis factum , quod ab Hungariae falute et Germaniae, et ceterorum vicinorum populorum securitas, et incolumitas dependeat: fed neque ea lege exteros penitus ex Hungaria exterminari : qui enim militiam fequi velint , liberum eis fore, fub Hungarorum capitaneorum ductu ftipendia mereri : ceteris autem ampliflimam concedi facultatem, vt quemadmodum ante, ira porro criam in liberis, regiisque ciuitatibus, perpetuum figere poffint domicilium, id quod eo pluris faciendum fit , quod regiae ciuitates quartum regni Hungarici fiatum conftituant: duin au. tem Hungari exteros cum a publicis mune. ribus ciuilibus, tum vero a capitaneatibus, et praesidiorum praefecturis arcent , id exterarum nationum exemplo, et imitatione fieri, apud quas nec civiles magistratus, nec militares praefecturae exteris, sed domestic cis conferri foleant: fixum itaque efle ordinibus' porro eciam ea, quae circa externae nationis homines fiue pace Viennenfi , fiue superioris anni constitutione fancita funt, tu, eri (a). Haec diffufius hic loci explicanda erant, vt quae eorum temporum ratio fuerit, quid in monarchiae Hungaricae gubernationem noui fit introductum , quam denique varia diuersis aetatibus fuerint gentis Hungaricae placita , et studia, eo clarius per1piceretur. Sed et Mathiae regis eximia prudentia , et animi fortitudo ex illorum

() Mathiae decreti II, anni 1609, art. XI.

[ocr errors][ocr errors]

temporum actis quam luculentissime potes incelligi, qui etsi multis per pacem Viennen . fein ftatutis afsendiri debuerat, multa nihilo. minus paulo duriora , et in his comitiis, et deinceps mitiora reddi, ac ad aequitatem reduci procurauit : fic cum ad domestica odia restinguenda , et conciliandam inter fuos ani, morum in commune bonum concordiam die gustanae, et Helueticae confessionis alumnis non liberum folummodo religionis exercicium constabiliuit, verum etiam ad quosuis tam ciuiles, quam militares magistratus, et digni. tates aditum concessit, ita Catholicae religi. onis incolumicati voa prospectum fuit, ve pristina illius iura, et praerogatiuae faluae porro manerent, falus eflet status ecclesiaAici in regno dignitas, et in confilio regio adlidendi , votaque sua ferendi autoritas, falua in causis ecclefiafticis facra iurisdictio, falua denique propria illi iura poffeffionaria: illa etiam, quae aduerfus regis maieftatem, ac regni ipfius securitatem primo feruore decreta erant, Hungaris ipsis non inuitis, sub. inde correxit : probe' gnarus illa, quibus interdum ratio mederi non poterat, diutarniore mora confanari.

$. II.

Mathiae conatus ad Transsiluanas in S. co

yonae obsequio retinendos. Turcae interea opinione fua celerius fublata Botskaiana secellione, pristinaque principem inter, ac subditos concordia , et fiducia restituta, cum se ab Hungaris defertos, uil porro in Hungaria lucrifacere polfe viderent, vna autem vererentur, ne, quod pace Viennenfi cautum erat, Transliluanı vno iterum sub capite cum Hungaris copulati, arma, vis resque cum his contra le coniungerent, in id toto studio incubuere: vt prouinciam ab Hungaria abstractam, quibuscumque demum pactis, in fide, clientelaque fua conferua. rent, Icaque follicite cum illis , quorum erga fe ftudia explorata habebant , egere, vt Báthorium ad amplectendam portae Ottoinannicae protectionem, confirmationemque inde petendam adducerent , et reaple qua fplendidis pollicitationibus, qua minis, id demum, quod optarant, consecuti funt. thorius enim cum aliorum, tum vero Gabrie elis Bethlenii, iam tum ad principatum aspirancis, consiliis inductus, eo ipso tempore, quo fui, prouincialiumque legati ; Ioannes Imrefi, er Sigismundus Kornis coram regio commissario Stepbano Illésházi, fidelitatis ficramentum regi Hungariae Caifouiae aeftate A. 1608. nuncupabant, pactisque paci Vieni: 1608 nenti conformibus, facrae coronae obfequium amplectebantur, millis clam Bizancium ora.

[ocr errors]

toribus Achmeti Turcorum imperatori fe fub. iecit, atque per eumdem die XV. Augufti e, a. in principatu confirmatus fuit; non ita diu fraus haec celari poterat, vt caefarei ad portam miniftri fagacitatem effugeret , qui cum Mathiam de rei geftae ferie diligenter poftea edocuillet, hic Bátborii perfidia vsque adeo commotus fuit, vt foedifragum hominem principatu deiicere, prouinciamque in ditionem suam redigere constituerit , quod vt

eo facilius effectui daret, mislis principio 1609 A, 1609. in Valachiam mandatis , Radulo

nem Wayuodam fibi fidei facramento obftricum in Transiluaniam iussic irrumpere, insequente autem anno, Sigisinundun Forgáts iudicem curiae valido cuin Hungarorum exercitu eodem dimifit , qui coniunctis cum Radulone viribus, Báthorio profligato, Transfiluaniam fub iugum mitteret: fauit principio fortuna Hungaris, Claudiopolis, pluresque aliae ciuitates in Mathiae regis fidem concef. fere, at cum Turcae Raduloni e Wayuodatu eiecto, alterum interea cognominem , fua. rumque partium ftudiofum fuffecillent; magnoque numero in Bátborii auxilium conuo. Jallent, Sigismundus Forgats hoftium numero victus , tota prouincia excedere coactus fuit, Bátborius autem eo fucceflu elatus, aperte iam Matbiae regis obedientiam detrectauit. lactura haec Hungaris ferenda erat, quod ipfi, citra Hungariae periculum, minime eo numero patrium militem e regno educere poterant, qui debellando Tranfliluano fufficeret, Mathiae autem publicis comitiorum

consti,

[ocr errors]

constitutionibus vetitum erat, exterarum nationum copias in regnum inducere. . Interea Bátborius in principatu confirmatus, ob intolerandam alienos choros inuadendi licentiam, crudelitatem, et auaritiam, adeo breui fuis inuisus euaferat, vt, eodem in ordinem redacto, alium fibi legere principem consticuerint. Libellum itaque accusationibus plenum non ad Matbiam Hungariae regem domipum fuum, fed ad portam Ottomaninicam transmisere , pro nouo principe eligendo facultatem fibi dari Nagitantes. Poftquam iis fidem Bizantii haberi, ac reapfe de se exautorando agi intellexiffet Báthorius , desperatis iam domi rebus, A. 1612. nuncios ad Geor. 1612 gium Thurzo regni palatinum mifit qui cautionem darent, se a clientela Turcj. ca penitus receffurum , regisque Hungariae perpetuum , et fidelem vafallum futurum , fi , aduersus Turcas, et infestos sibi provinciales eius armis defenderetur. Mathias palatini precibus aegre demum placatus , perfidum clientem iterum in gratiam recepit, opportunaque auxilia se primo quoque tempore millurum pollicitus fuit.

S. III.

Gabriel de Bethlen ope Turcarum principatu

apud Transliluanos potitur. erum sera iam fuere, quae Mathias ad Bátborio opitulandum parabat, auxilia: Gabriel enim Bethlenius, poftquam plurimorum e

PA.MA P. ill.

M :

« PreviousContinue »