Page images
PDF
EPUB

perio praeerat, nequaquam inducere poflet,
226 FERDINANDVS II. IMP.
coelum oculis, ac manibus liberatori suo vi.
tam , et felicitatem a Deo deprecati funt;
hoc spectaculo, haud fcio, an Nicolaus Elz.
terházius aliud aliquod in vita fiue iucun.
dius, fiue gloriofius habere potuerit. Ce-
terum bellum hoc haud diuturnum fuit, cuni
enim Betblenius baflam Budensem, qui cun-
ctis per Hungariam Turcis fummo cum im-

vt is durantibus adhuc vicennalibus cum Ferdinando induciis copias auxilio mitteret, sed neque Germaniae principes ftipulata prius et pecuniarum, et militum fubfidia praeftarent, ne tota belli moles in fe vnum de

riuaretur, caefari demum pacem obtulit : con1624 fecta haec eft A. 1624. Viennae, iisdem

quibus ante Nicolsburgi, conditionibus, nili quod Bethlenius resignato Oppolienfi, et Ratiboriensi ducatu, eius loco Bathoriani olim iuris arcem , dynastiamque Etsediam in Hun. garia (a) hereditario ad pofteros iure obtinuerit, vna autem fidem dederit, numquam se rebellibus contra caesarem fuppetias daturum,

(a) De hac arce vide Mathiae II. decreti IV. art.

S. IX.

Poftremum cum Betblenio bellum pace termi.

natur.

Sic tum bello finis impofitus fuit, non item Betblenii fiue inconftantiae, fiue potentiam, opesque suas e ruinis Hungariae augendi cupiditati. Prima coniuge Susunna Károlyi de Nagy Károly sine fobole sublata , secundis fibi nuptiis iunxerat Catbarinan, Ioannis Sigismundi Brandeburgici electoris fororem: pupciasque regia plane pompa Catlouiae 1626. celebrauerat ; ad fponfam e tam illustri 1625 imperii domo consequendam caefaris potifli. mum opera, et interpositione vius fuit Beth, lenius , ad quod sibi praestandum vt eo ef, ficacius caesarem permoueret , vicissim fidem dederat , le apud Hungaros omni studio in id incubiturum, vt primogenitus caefaris fi. lius Ferdinandus III. in proximis anni 1625. 1625 comitiis, in regem Hungariae inauguraretur; neque ea in re fidem fefellit Betblenius, vt qni miffis Sopronium suo, prouincialium, que fuorum nomine legatis, vota caesaris quam cumulatißime expleuit, verum per id rursum non leuem nomini suo labem alpersit, cum nuptiaruin iplarum opporcunitate eo se flecti paffus fuit, vt coniuratorum in domum Austriacam imperii principum foederi acce. dere non dubitarit : perfidiam autem hanc foedo plane, ac Christiano principe prorsus indigno facinore cumulauit; nam vt eo maioribus viribus, certioreque fucceflus fpe

1

rem contra caesarem agere poffet , Sopbiun baflam Budensem modis omnibus eo pertrahere facegebat , vt is copias Ottomannicas (imperio fuo per Hungariam obnoxias in vnum contraheret, vnitisque fecum viribus 'caelarem aggrederetur; at cum Sophius inducias adhucdum durantes negaret line grauiffimo crimine ab fe infringi poffe: hominis Ottomanni vel Chriftianis ipfis in obferuanda pactorum fide constantia eo Betblenium ade. git, vt conficta áccufatione Bizantiuni trans milla innocentem laqueo 'praefocari, eidemque Murtezanem Bofiniae praefectum confi. liis suis fauentem furrogari impetrauerit, qui vt benefactori, cuius commendatione omnium maxime luerofam Hungariae praefecturam consecutus erat, gratum se exhiberet, con. tempta induciarum religione, valido cum ex. ercitu Betblenium postea adiuuit , caufae bel. lo eaedem, quae prius, praetendebantur, gentis libertates, et praerogaciuas minime ad ainussim obseruari : neque acatholicis facris plenum liberrimumque, vbi eis collibuillet, concedi religionis exercitium , verum troque hoc hamo paucos iam admodum ex Hungaris ad se attraxit Betblenius, plerique enim non Catholici modo, verum ipfi etiam acatholici hominem non tam gentis Hungaricae falutem, quam suas vnius vtilitates aucupantem deteftati, in caefaris fide conftantes perfeuerarunt. Praeterea copiarum caefarearum duces Wallensteinius , et Nicolaus Eszterházius fecunda vbique vfi fortuna, profligato cum Bohemis Mansfeldio , et

[ocr errors]

Bethlenium et Murtezanem Budensem praefectum ad eas redegere angustias, vt honeftum vterque receptum bello praeoptauerit. Itaque tertio iam pax Posonii A. 1627. coaluit : 1627 qua quidem Betblenius impetrata dbi, here. dibusque suis arce, et dynastia Munkatsiensi ditior euasit , verum vna omnibus contra domum Auftriacam foederibus nuncium mittere debuit. Atque hoc denium tempore Hungariae a bello respirare licuit, non item Germaniae, vbi bellum paulo atrocius diuturniusque exarsit, neque enim fola iam religionis Protestantium causa agebatur ; nam cum suspicio effet Habsburgo Austriacum in Hispania, et Germania dominantem domum eo confilia sua dirigere, vt imperium Romano - Germanicum armis subiugatum, in monarchici regiminis formam redigeret, Galliae, Sueciae, Daniaeque reges ad deprimendam Auftriacorum potentiam, arctisfimami cum imperii principibus armorum focietatem iniere. Verum hoc etiam bello, quamuis difficil. limo, mira Numinis prouidentia, non vna vice triumphauit Ferdinandus II. neque tamen tricerinalis hujus incendii finem fpectare potuit, quod eius successor Ferdinandus III. celebri pace Westphalica anno 1648. restinxit (a). 1648

(*) Plura de hoc bello lege apud Kazi Histor. Hung.

lib. III. et sequ. Keuenhüller. Annal. Ferdinandi
II. Tomo XII. Bougeant in historia Gallice Scri-
pta , ac in tribus voluminibus edita Parisiis A. 1727.

P 3

[ocr errors]
[ocr errors][merged small][merged small]
[ocr errors]
[ocr errors]
[merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

Poft conclusam Polonii pacem, biennio tan.

tummodo fuperftes Bethlenius improlis die 1629 XVI. Nouembris anno 1629. ex hac vita de

ceflit. Vir insigni prorsus ingenio praeditus,
ac ob politicam non minus, quam militarem
prudentiam , inter primos, qui aliquando
Tranfliluaniae praeerant, principes collocan-
dus. Certe fubditos regendi artes illi opti-
me perspectas fuille , vel inde coniicias,,
quod prouinciam perpetuis ance turbis, et
feditionibus domesticis agitari solitam, per
XVI. annos tranquille gubernauerit; liben-
ter etiam hic loci commemoramus eximium
illius ad populares suos in omni literaturae
genere excolendos studium , quod Martia
fuorum ingenia ab otiosa vitae ratione, quae
priuatarum factionum, coitionum, dillidio-
rum, ac turbarum in republica mater elle
folet , ad amanda literarum ftudia traducere,
ficque non folum iam armis gerendis idone-
os formare, verum tales vna fibi, fucceffo.
ribusque parare cuperet , qui ea, quae ad
salutem gentis procurandam quoquo modo fa-
ciunt , intelligant, ac cum ad fanctiorem
reipublicae fenatum peruenerint, consilia re-
bus, et temporibus accommodata , maturaque
deliberatione castigata promant. Certe Betb-
lenius viros literatos nullo non tempore im-
pense fouit, multosque ex eis e Germania
in Transsilvaniam euocauit, vt eorumdem o-

« PreviousContinue »