Page images
PDF
EPUB

derent , non ignorabanı, in religionis facro, fanctae, et patriae commodum conuertendas, His non immerito accenseri debet fingularis Ferdinandi II. qua in pristinis iuribus Stri gonienfi ecclefiae feftituepdis vsus fuit, ae. quitas; folebant Strigonienfes metropolitae ex diuorum regum donatione pluribus iam seculis ex officina monecaria eniolumenti ali. quid, quod Pisetum dicitur , quotannis acci. pere: verum poftquam ab Antonii Verantis archiepiscopi anno 1573. ę viuis sublati ob- 1573 itu, quatuor lupra viginti annos, non fine temporalium, vna ac facrorum iurium dimi nutione prima illa ecclesiae Hungaricae sedes yacasset, peculiare hoc metropolitarum lup crum aerario regio addictyin, ita fenfiq in obliuionem abierat, vt cardinalis ParmaHus indubitatum ius fuum grauiffimis ratio. num momentis illustrare, demonstrareque co. actus fuerit. Aequiffimus caesar rei verita. te comperta, nil antiquius habuit , ac Suri: goniensem archiepiscopum in iptegruịn retti, tuere; ex aduerfà cardinalis Pazmanus, vt beneficii'a çaelare accepti gentem fuam red, deret participem, ex eodem Pileto v. mille forepos annis Gingulis per se, fuccefloresque fuos deinceps pendendos, nobilis iuuepturis conuictui Tyrnaviae A. 1626. ab fe condi. 1625 to, caefare, et pontifice çonfentientibus, in perpetuum addixit; cui poftea summae eum, dem in finem annuos bis mille foregos ex aerario regio adiici yoluiç Ferdinandus II. Quo in contubernio jnąumeri adolescentes nobiles, bonis moribus, artibusque eruditi,

[ocr errors]

ac ad publica regni munia euecti, viua , perpetuaque fuere et Ferdinandi caefaris , et cardinalis Pazmani in patriam munificentiae, monumenta.

S. XV.

Adminicula ad promouendam rem Catholicam

utiliter adbibita. . Omnium, quae caesarem publicae pacis, et falutis ftudiofiffimum circumftabant, curarum maxima fuit, rei Catholicae cum alibi, cum praesertim apud Hungaros restitutio; dudum iam obferuauerat, vsuque ipso didicerat fagacisfimus princeps, religionum discrimen plurimum ad animorum diffidia contuliffe: vt ante Stephanum Botskai, ita poftea Gabrielem Bechlenium specioso acatholicorum facrorum tuendorum, vindicandorumque velo ad priuatas cupiditates suas abusos, Hungariam omnem ' atrociffimo inuoluille incendio. Quamuis autem pace Viennenli, ac consequentium comitiorum constitutionibus, libero confessionum Augustanae Helueticae exercitio constabilito, acatholi. cis aeque, atque Catholicis', citra vllum facrorum difcrimen, ad omnes regni magi. ftratus , ac dignitates expedita erat via; diuisis iam nihilominus, et ipfa dilidiorum diuturnitate exasperatis multorum animis, opta

et

[ocr errors]

ta inter populares concordia obtineri non poterat: quin eo interdum proceffum fuit, vt in privatis aeque, ac publicis de repu. blica consultationibus graues

discor. diae erumperent incalescentibusque V. trinque religionis causa animis, generalia etiam regni comitia contentionibus, et iurgiis perftreperent , vt ad extremum vix quida quam pro falute reipublicae poffet constitui: quo quidem malo longa deinceps annorum serie ad tempora vsque Caroli VI. caefaris laboratum fuit. Quapropter, cum Ferdinana dus II. difficili ea aetate, qua non voce fo. lum, et fcriptis, fed et armis de religione disceptabatur, vix fperari poffe cerneret, vt inter ciues facris differentes sincera animo. rum confenfio, ac in commune bonum conspiratio obtineretur, in id fibi deinceps, succefforibusque suis incumbendum putauit , vc subditos fuos omnes pedetentim ad pristina Catholica facra traduceret; verum arduum id erat, humanisque viribus maius opus, propterea , quod faluificae fidei lumen folius Dei donum effet , neque religio vnquam vi, et armis propagari aut poflet, aur deberet (a).

(a) Apposite prorsus in hanc rem Lactantius fcriptor

ecclefiafticis seculi IV. Diuinarum Institutionum
lib. V. edit. Paris. Non est opus vi, et iniuria :
quia religio cogi non potest; verbis potius, quam
verberibus res eft agenda , vt fit voluntas:
longe diucrsa sunt carnificina , et pietas, nec pot-
eft aut veritas cum vi, aut iuftitia cum crudelita-
le ccniungi : defendenda religio eft non oe.

[ocr errors]

Itaque ea faltem adminicula comparare decreuit; quae ad religionem Catholicam non modo conseruandam, verum etiam feliciter a. pud Hungaros aliquando propagandam plurimum momenti allatura viderentur. Pofta quam de pia hac voluntate sua crebra cum Petro Pazmano cardinale, regni primate, Ge: orgio Lippai Vesprimienfi episcopo, aulae cancellario, Nicolao C. Efzterházi regni palatino, et Paulo C. Pálfi aerarii regii praeGde mifcuisset consilia , omnium mens vna fuit, Dulla re melius, etficaciusque Catholicis lacris profpectum iri; quam li complu, ra in regno gymnalia, et academiae, necela fariorumque magiftrorum cathedrae erigerentur, vt eas iuuentus Hungarica citrá vl. lym ftipendia profefforibus dependendi onus; absque religionis discrimine adire poffet, ac non ad literas modo, verum etiam ad fidem Catholicam erudirecur : addenda his adole: (centum aliquot contubernia , in quibus pau

didendo, fed in otendo , nón sacuicia , fed patientia: . . illa eniin inaloruin sunt, haec bonoruin, et necesie elt , bonuin in religione versari, nos malam : nam fi fanguine , fi torineatis, fi malo teligionem defendere velis, jam non defendetur Alla , fed polluetur, atque violabitur. Nihil eft enim cam voluntariun, quain religio, in qua fi animus facrificaacis auersus èlk, iain sublaca, iam nulla eft. Recen igitur ratio eft, vt religionein patientia , vel inorte defeadas, in qua fides cone feruata et ipfi Deo grata est, et téligioni addit autoritatem.

periorum Catholicorum, praesertim autem nobilium filii, donec literis condiscendis va. cant, victu , amictuue prouisi degerent. Sa piens hoc confilium poftquam caesari, qui ipse olim Ingolftadii publicas fcholas adierat, egregieque fcientias omnes condidicerat , mirifice probatum fuit, illico manus operi admoueri coepit: mox enim Callouiam, Neo. folium, ac Sopronium pia caesaris munifi. centia introducti patres societatis lesu, deg. deratos ad eum diem in Hungaria ludos literarios Catholicae aeque, atque acatholicae iuuencuci aperuere. Cum autem multiplici. bus bellis Ferdinandi II. caefaris aerarium pluribus adhuc gymnaliis per celebriores ciuitates conftituendis, fundandigue non fufli. ceret, pios illos conatus omnium maxime adiuuic Petrus cardinalis Pazmanus. Nam ve taceamus celeberrimuni imprimis iunioris cleri Hungarici collegium Vieunae ea potissinium inrenrione conditum, vt facta illa iu. uencus praeter virtutem, et literas, fidem infuper, amoremque in principes fuos condifceret , quem in patriam fubinde redux parochianis popularibusque suis inftillaret; tum vero seminarium illud, quod Tyrnauiae i S. rege Stepbano nomen habuit, novis accesfionibus dotatum; scholais Catholicas Pofonii ad S. Martini, Leutschóuiae , Scepufii in capitulo, ac Szącmarini pofuit ; gymnafium autem Tyrnaviense, additis de fuo theo. logicarum, et philosophicarum difciplinarum magiftris, ad academiae dignitatem evexit : cui

Nicolaus Efzterházi comes palatinus ma

7

« PreviousContinue »