Page images
PDF
EPUB
[ocr errors]

gnifici plane operis basilicam coronidis loco adiecit. In hoc eodem loco nobilium conuictum, vt iam alibi meminimus, pauperi. bus adolefcentibus victum, et amictum prae. biturum, magno et patriae, et religionis conmodo excitauit ; maximis haec omnia sumpribus cardinali Pazmano ftetiffe , nemo eft, qui in dubium reuocet, quae 'profecto in ea temporum iniquitate per eum praestari potuisse, etiamnum admiramur, fed enim ha bent hoc mentes ad magna natae, vt norint magnificentiam cum frugalitate coniungere, nihilque honestius habeant, quam facultates, et opes moderata parsimonia comparatas in patriae vtilitatem, religionis incrementum ac vnde plurimum vtraque emolumenti ca pit, in literarum commodum generose profundere. Hoc cum animo eflent plerique poftea Hungariae antiftites, in menioratis et literarum, et religionis adminiculis affatim procurandis egregie cardinalem Pazmununz imitati funt, vt adeo mirum non fit, prifti. nam religionem apud Hungaros poftliminio capuc fuftuliffe , atque multorum quotannis ad auita facra redeuntium acceflione, ad eain, quam hodie cernimus, amplitudinem peruenille (a). Haec hic loci commemorari oportuit, vt quorum laudabili parsimonia , atque munificentia tam religionis propagandae, quam literarum prouehendarum adminicula apud

nos

(a) Vide Kazi Hiftor, lib. II, pag. 131.

nos olim fubministrata , stabilitaque fuerint non ingrati intelligamus, vna autem bene. ficii a maioribus noftris nobis praeftiti magnitudinem agnofcamus: quod cum in multis adhuc Germaniae, Galliae, Italiaeque gỹmnàliis adolescentes ipfi , qui ftudiis vacare volunt, moderatoribus suis ftiperidia depende. re cogantur , ficque egentiores multi, praea claro licet ingenio praediti, nisi mecaenatum fubGidiis adiuuentur, ab audiendis praelectionibus maximo reipublicae literariae damno arceantur, apud nos in Hungaria euiuis liber ad scholas publicas aditus pateat, omnigenarumque disciplinarum magiftri, maiorum vostrorum liberalitate perpetuo prouifi ftipendio; citra vllam mercedem , gratuitam quia bušuis discipulis praeftent operam.

1

$. XVI.

Caefar filium fuum primogenitum in Hungaa

ria inaugurari procurat. Lam inde a pace Nicolsburgi cum Betblenio inita , animo voluebat caefar, qua ratione id apud Hungaros efficeret, vt primogenitum fuum Ferdinandum huius nominis lil. le adhuc viuente, in regem eligi, inaugurari, que procuraret. Multi iam inde a Rudolphi imperatoris temporibus ab augufta domo AuPALMAPIIL

R

Itriaca alienati, huic caefaris voluntati obftabant , id malentes, vt non prius , quam demortuo patre, de filio

de filio rege creando ageretur : ad quod tempus fi res tota aliquando recideret, tancas procellas, tempeftatesque tum enafci poffe fagaciter praeuidebat caefar, vt domus Auftriaca illis opprimendis impar, regni possessione decedere cogeretur. Quapropter vt prouidum futurorum princi. pem, patremque decebat, expeditau filio ad soliuin viam praeparaturus, clam ita cum Bethlenio trapsegit, vt is suos ad comitia Hungarica oratores mitteret, qui eius nomine Hungaros, ad fibi ea in re favendum, per

mouere fatagerent. Mors Stanislai: 'Thurzo 1625 palagini, calendis Maii A. 1625. demortui,

accelerandis ex. lege comitiis occasionem praebuit (a), quae etiam ad diem VIII. Septembris e. a. Sopronium conuocata sunt. Hic prima caefaris cura fuit, vt Nicolaum comi. tem Eszterházi, tum judicem curiae , cuius constantem in se, augustainque domum fidem multiplicibus argumentis exploratam habebat, ad fupreman palatini dignitatem promoueret; neque ea in re difficiles habuit regni ordines : quamuis enim generis anciquitate, meritisque illustres, ac diuerfarum religiorúm candidati quatuor pro recepto more propofiti fuerint , fine mora nihilominus omnium vota mira confensione in Eszterbázium conspirarunt , quam fuam voluii

() Decret, A. 1668. art. IIE,

[ocr errors]

tes , quin caesar talem , totque nominibus de

tatem exquisicis plane verborum formulis co: mitiorum decreco praeter morem inferì voluere:(a) Primus, et ante omnes alios occurrit comes Nicolaus Eszterbázi de Galantha, cui ob luculenta, et plus quam euidentissima erga füam maieftatem, patriam dulciffimam, et nobiliffimam nátioneni Hungaricam merita; partumque per se nomini , et familiae Splendo rem , iam pridem debitam palatinalis autoritatis , et eminentiae praerogatiuam communibus votis, atque suffragiis detulerunt, nil ambigens

[ocr errors]

boc inclito regno optime merituni, eo loco fit babiturus , quem conditio VII. coronationis tempore acceptata (b), declardt. Creato, quem

: caefar optauerat , palatino, expedita iam erant omnia : primus cardinalis Pazmanus cum in priuatis fermonibus, tum vero propalam in comitiis, Ferdinandi IL caefaris in Hungaros , qui feditioni nomen dederant, clementiam commemorauit, tum vero fedi. tiones, bellaque domestica , quae a morte caesaris interregni tempore merito timeri poterant , neruofa oratione explicuit, conclulit demum , non aliter malis his obuiari pofle, quam li primogenitum caefaris tilium quantocyus regem conftituerent, fine mora patri in folio luccelsurum : id cum Bethlenii quoque ora'cores' nomine principis sui ma

[merged small][ocr errors]

iorem in modum Hungaris commendarent, ita plerorumque animi in partem caefaris in. clinaci func, vt cum Eszterbázius palatinus eodem de argumento differere coepiffet, vniversi, qui aderant, vocem fuftulerint Fer. dinando Ill. Hungariae regi vitam, felicitatemque precantes; id iam folum pecebatur, vt is iureiurando interpofito caueret , fe XVII. capita ab ordinibus regni libi propofita, constanter poftea in regno, fideliterque obseruaturum (a); quod vbi die XXVII. Nouembris ab eo praeftitum fuiffet, paucis post diebus allata ex arce Pofonienfi corona per cardinalem Pazmanum vnctus, coronatusque fuit. Habuit caesar poftea gratiam omnibus, qui in difficili eo negotio ad effectum deducendo fuam illi prae ceteris nauarunt operam, nominatim autem Nicolaum Eszterházi regni palatinum , in multiplicium meritorum praemium, perpetuum, comitem de Frakno creauit, quo tempore arx illa fua cum ditione, quae iam inde ab Elisabe: tbae, Ladislai pofthumi matris, temporibus ab Auftria pignoris titulo tenebatur, perfoluto Austriacis per palatinum litro, non modo domus Eszterháziae iuribus , verum etiam fubinde Hungariae finibus poftliminio

(1) Decreti Ferdinandi IIl. A 1638. art. I. quae

quidein conditiones eaedem sunt con illis, ad quas sergandas iple Ferdinandus II. seinet coronationis suae tempore obftrinxerat, vt videre est de &rcti A. 1622, art. II

« PreviousContinue »